Dywizjon 303

Dla entuzjastów lotnictwa (w komiksowym medium) Gyula Pozsgay jest postacią nietuzinkową. Nawet jeżeli lotnictwem jako takim się nie interesujesz (to ja) i nie potrafiłbyś rozpoznać myśliwca, wymienić z pamięci najważniejszych potyczek powietrznych czy choćby najbardziej zasłużonych pilotów z Dywizjonu 303 (to znowu ja), temu komiksowi, już jako pasjonat medium, powinieneś się przyjrzeć.

Skoro zacząłem od autora, przyjrzyjmy mu się nieco bliżej. Pozsgay to nie jest przypadkowy człowiek ani twórca sięgający po temat lotnictwa wyłącznie z potrzeby chwili. Od lat należy do grona europejskich artystów specjalizujących się w historycznych opowieściach o wojnie w powietrzu. Jego zainteresowania nie ograniczają się zresztą do komiksu. Projektował oznaczenia samolotów, zajmował się ilustracją lotniczą i budował swoją rozpoznawalność wokół tematyki awiacyjnej. W Dywizjonie 303 widać, że samolot nie jest dla niego wyłącznie rekwizytem.

Między komiksem wojennym a lotniczą kroniką Pozsgay znajduje własne miejsce.

Ta pasja, bo możemy o niej mówić w przypadku autora, ma również rodzinne korzenie. Jego dziadek był strzelcem w samolotach Messerschmitt Me 210 Ca-1 podczas II wojny światowej, a później malarzem amatorem. To właśnie on zaszczepił w Gyuli miłość do samolotów oraz nauczył go podstaw rysunku i malarstwa. Z całkiem pokaźnego portfolio Pozsgaya polscy czytelnicy mogli do tej pory poznać Invisible Enemy / The Doomed Puma oraz The Young Lion / The Old Tiger.

Pozsgay sięga po chlubną historię jednej z najbardziej rozpoznawalnych formacji w dziejach polskiego lotnictwa. Trudno mówić o tym albumie bez odwołania do samego Dywizjonu 303. To właśnie piloci dywizjonu „Kościuszko” stali się symbolem polskiego wkładu w Bitwę o Anglię i przykładem determinacji ludzi, którzy po utracie ojczyzny nie złożyli broni. Ich legenda została utrwalona przez Arkadego Fiedlera w książce Dywizjon 303, należącej do najważniejszych polskich reportaży wojennych.

Precyzja ilustratora imponuje, choć momentami przesłania ludzi ukrytych za maszynami.

Czterdzieści osiem stron to objętość, która wymusza skróty. Niektóre postacie funkcjonują bardziej jako reprezentanci zbiorowego doświadczenia niż pełnokrwiści bohaterowie. W czasach, gdy dominują autobiografie, dekonstrukcje i eksperymenty formalne, Pozsgay tworzy dzieło niemal klasyczne. Nie musi podobać się wszystkim. Sam odbieram ten album raczej chłodno, choć dostrzegam jego liczne zalety. Pada tu wiele nazwisk, a twórca ogranicza się do absolutnego minimum w przekazywaniu faktów i historycznego kontekstu. Mimo to wystarczy, by zaciekawić nawet mnie, czytelnika stojącego bardzo daleko od tego nurtu.

Chociażby postać pilota Josefa Františka. Samotny wilk, którego domeną było polowanie na Niemców odłączających się od szyku lub wracających do Rzeszy z kurczącymi się zapasami paliwa. I ta jego głupia śmierć. Podczas niskiego lotu zahaczył skrzydłem o ziemię, a maszyna stanęła w płomieniach. W tamtym momencie miał na koncie siedemnaście zestrzeleń. Album staje się więc dopiero początkiem przygody i nienachalnie kieruje ciekawość czytelnika ku dalszemu zgłębianiu tej historii.

Nie mogę jednak wykrzesać pełnej radości z obcowania z warstwą graficzną. A może trafniej byłoby powiedzieć, że od początku do końca towarzyszył mi pewien dysonans. Rysunki Pozsgaya sprawiają wrażenie projektu stworzonego przede wszystkim z myślą o miłośnikach lotnictwa. Autor pracuje w realistycznej estetyce, stawiając na precyzyjną kreskę, starannie odtworzone proporcje maszyn oraz dużą dbałość o techniczne szczegóły.

Widać doświadczenie ilustratora zafascynowanego historią awiacji. Każdy Hurricane, każdy element poszycia czy oznaczenie eskadry zostały potraktowane z niemal dokumentalną dokładnością. Potrafię to docenić, ale jednocześnie taki sposób rysowania, w dodatku z wyraźnym wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, nie do końca do mnie przemawia. Momentami miałem wrażenie, że emocje schodzą na dalszy plan, ustępując miejsca technicznej prezentacji maszyn. To komiks, który najwięcej satysfakcji przyniesie odbiorcom zwracającym uwagę na konstrukcję samolotów, zgodność detali i modelarską precyzję. Dla mnie była to bardziej demonstracja warsztatu ilustratorskiego niż warstwa graficzna budująca silną więź z bohaterami.