Zombie, które pożarły świat

W zapowiedzi wydawniczej do Zombie, które pożarły świat widnieje informacja, że komiks polubią fani filmów Wysyp żywych trupów i Zombieland. To dobra i słuszna rekomendacja. Po lekturze nietrudno mi się z nią zgodzić. Komiks Jerry’ego Frissena, który współpracował tutaj z dwoma ilustratorami (Guy Davis narysował Oddajcie mi moją głowę! i Jedenaste przykazanie, a Jorge Miguel Houston, mamy problem), zaczyna się jednak tam, gdzie kończą się wspomniane filmy Edgara Wrighta i Rubena Fleischera.

Figura zombie jako straszaka już dawno przestała wystarczać twórcom filmowym i autorom zaangażowanym w inne dziedziny kultury. Powstają wspomniane komedie, a nawet musicale (Anna and the Apocalypse, 2017, John McPhail). Za tematykę zombie biorą się artyści kojarzeni dotąd z zupełnie innymi rejonami sztuki (Truposze nie umierają Jima Jarmuscha). Wydaje się nawet, że zombie jako nieumarły mocno depcze po piętach wampirowi. Dopóki istnieją fani nurtu, temat będzie wałkowany. Wszystkie te rozważania prowadzą jednak do pytania: czy można w tej tematyce stworzyć jeszcze coś świeżego i oryginalnego? Jak najbardziej.

Zombie, które pożarły świat ukazywały się po raz pierwszy w magazynie Metal Hurlant w 2003 roku, a w formie albumów od 2011 roku. Polscy czytelnicy mogą obecnie zapoznać się z wydaniem zbiorczym, w którego skład wchodzą trzy części.

Zombie, które pożarły świat są przede wszystkim komedią. Poznajemy realia świata z 2064 roku, głównie Los Angeles. Na pierwszy rzut oka niewiele zmieniło się względem czasów współczesnych. Przecież i dzisiaj włóczą się po ulicach zombie, nawet jeśli nie te prawdziwe, które wyszły z grobów. Ale tak, w Zombie, które pożarły świat zombie rzeczywiście istnieją. To znaczy mogą żyć wśród ludzi i nie są już nazywane zombie. To nieuprzejme. Teraz są „żyjącymi inaczej”. Tak jest poprawnie politycznie.

W świecie Frissena apokalipsa dawno się skończyła, a życie toczy się dalej.

„Żyjący inaczej” mają swoje prawa, chodzą po ulicach i mogą wykonywać proste zadania. Możesz wykopać nieżyjącego dziadka i zaprowadzić go do domu. Innymi słowy, żaden z nich nie ma tych wszystkich krwawych pragnień znanych z filmów George’a A. Romero. Oni tutaj, w komiksie Jerry’ego Frissena, są po prostu wśród nas. Nie, nie wyszli wszyscy z trumien, samI przecież nie wyjdą, to logiczne. Ale uruchomcie wyobraźnię. Wiecie przecież, co można zrobić. Ot, choćby wykopać George’a W. Busha i zorganizować mu kampanię prezydencką. I to się dzieje, ale nie jest to żaden spoiler. To tylko jeden z licznych gagów, mikroskopijny poboczny wątek pokazujący skalę szaleństwa obecnego w tym albumie.

W tym naprawdę szalonym roku 2064 poznajemy trójkę głównych bohaterów: Karla Nearda, jego siostrę Maggie i olbrzyma Freddy’ego Merckxa, który pochodzi z Belgii i nieraz zostanie nam to przypomniane. Karl trudni się łapaniem zombie. Taki hycel, chociaż nie powinien tego robić, bo znowu… poprawność polityczna. Ale to świat na opak. Jest różnie. Zombie walczą o swoje prawa, ale przecież nikt nie będzie robił ambarasu o jedną urwaną głowę. Bądźmy poważni.

Cudowny jest ten komiks i bawiłem się przy nim jak na dobrym weselu. Dziwne to porównanie, więc już spieszę z wyjaśnieniem. Jest tu bowiem wszystko, co na dobrym weselu. Zaśmiałem się, było picie, jedzenie, chwile grozy (ale bez cienia horroru, zawsze pastisz), był absurd i groteska. Ktoś się wywrócił, ktoś nasikał do donicy w holu. To właśnie taki komiks.

Ale oprócz tej całej zabawy, której konstrukcja oparta jest na krótkich epizodach (jak w serialu: jedna robota, trzeba kogoś złapać, oddać pieniądze, znowu wyjazd na fuchę, Freddy kombinuje coś z Maggie), mamy też ciągłość. Są więc wątki przewodnie, choćby życie, a raczej jego okruchy. U głównych bohaterów bieda aż piszczy. Ledwo wiążą koniec z końcem, a tu jeszcze te irytujące zombie na ulicach. Dostajemy więc pastisz horroru ubrany w konwencję obyczajową.

Gdy zaczniemy rozpatrywać i rozbierać ten tytuł na części, szybko zdamy sobie sprawę, że Frissen bardzo sprawnie ucieka od klasycznych reguł gatunku. Stworzony przez niego cykl, narysowany najpierw przez Guya Davisa, a później przejęty przez Jorgego Miguela, nie traktuje zombie jak zbioru świętych zasad. Zombie nie są tutaj źródłem grozy, lecz częścią krajobrazu.

To jedna z najbardziej zwariowanych historii o zombie, jakie czytałem.

Tym samym nie będziemy świadkami żadnej epidemii ani momentu, gdy „to się stało”. Frissena to nie interesuje. Jako scenarzysta okazuje się fanem tego absurdalnego momentu, gdy wszyscy przyzwyczajają się do zombie. Funkcjonują obok żywych, zajmują przestrzeń publiczną, generują problemy administracyjne i społeczne. Horror zostaje zastąpiony satyrą – zombie są wykorzystywane, czasem eksterminowane.

Rozumiem, że nie każdemu może przypaść do gustu poczucie humoru Frissena. Nie wszyscy przecież parskną na doniesienia, że w Jerozolimie wszyscy oszaleli, bo pojawił się zombie Chrystusa, a to, co dzieje się później, lepiej pozostawić do samodzielnego odkrycia. Tu są tylko szalone pomysły. Jazda poza bandą, anarchia i chaos. Seria gagów, epizodów oraz groteskowych sytuacji, które składają się bardziej na obraz świata niż na klasyczną fabułę.

Jednocześnie przez cały album przebija ogromna świadomość i duży dystans autorów, również do samych siebie. Jak inaczej skwitować moment, gdy bohaterowie komiksu oglądają na wystawie facjatę autora i komentują ją słowami: „Spójrz na tego dupka. To ma być sztuka? Niby dlaczego? Weź wytłumacz. To nawet nie jest ładne”. Rozumiecie jednocześnie doskonale, że żaden z tych akcentów nie wybrzmiałby tak dobrze bez brawurowego tłumaczenia Tomasza Sidorkiewicza.

Tutaj nawet rozkładające się trupy muszą walczyć o swoje prawa.

To wydanie zbiorcze, jak już wspomniałem, podzielono pomiędzy dwóch rysowników. Chropawy styl Guya Davisa jest świetny. Trochę karykatury, przesadna mimika, zdeformowane ciała. Czasem przypomina mi Roberta Crumba. Czasem. Plansze często sprawiają wrażenie przeładowanych, ale jest to przeładowanie kontrolowane. Chaos staje się częścią doświadczenia lektury. Warto się rozglądać, bo w każdym miejscu czai się jakiś dowcip. Tak, nierzadko niesmaczny.

Jorge Miguel trzyma się tego samego kierunku. Rysuje podobnie postaci, ale mniej skupia się na detalach. Więcej tu gradientów, większych obszarów zalanych kolorem. Jest gorzej.

Największą siłą Zombie, które pożarły świat pozostaje nieprzewidywalność. Nie spodziewasz się tych akcji. Tego, że ktoś urwie głowę jednej z kluczowych postaci. Tego, że z grobu wyjdzie postać historyczna, która po raz kolejny będzie chciała urwać dla siebie kawałek świata. Albo tego, że korporacja dokopie się do mamutów włochatych tylko po to, by skierować je jako zombie do ciężkich robót na Księżycu.

Niektórzy nie ogarną tych pomysłów. Niekiedy sam przystawałem na chwilę przy lekturze, zawieszony w lekkiej konsternacji, szczególnie przy bardziej kontrowersyjnym humorze. Tak, Jedenaste przykazanie jako tytuł jednego z rozdziałów jest bardzo znamienne.

W morzu różnych historii o zombie Frissen znalazł miejsce dla czarnej komedii o ludzkiej zdolności do adaptacji. Nawet jeśli oznacza ona przyzwyczajenie się do widoku rozkładających się trupów na ulicy. Ja bawiłem się doskonale.