Pamiętam Super Mario Bros. z 1993 roku. Nie tyle sam film, ile zdziwienie, że ktoś wziął najpogodniejszą grę świata i zrobił z niej wilgotną dystopię z dinozaurami. Przez następne dwie dekady „ekranizacja gry” funkcjonowała w recenzjach jako ostrzeżenie. Uwe Boll, kolejne podejścia do Hitmana, Assassin’s Creed z Fassbenderem, który wyglądał, jakby wolał być gdzie indziej.
Potem coś się przestawiło i dziś zaskoczeniem bywa raczej nieudana adaptacja niż przyzwoita.
Adaptacja przestała znaczyć „streszczenie”
Podejrzewam, że problem był przez lata banalny. Robiono filmy z fabuł, a fabuła rzadko bywa w grach najmocniejszym składnikiem. Mocny jest świat i rytm, czyli rzeczy, które powstają dopiero wtedy, gdy siedzisz z padem przez trzydzieści godzin.
Fallout od Prime Video ominął tę pułapkę w najprostszy możliwy sposób: nie adaptuje żadnej części serii. Bierze świat – lata pięćdziesiąte przepuszczone przez bombę, korporacyjny humor Vault-Tec, radio grające swingiem nad zwłokami – i opowiada w nim własną historię. Gracz rozpoznaje wszystko, od charakterystycznego pip-boya po żarty, których nikt mu nie tłumaczy. Widz, który nigdy nie odpalił żadnej odsłony, niczego nie traci.
Drugi sezon wszedł na Prime Video 17 grudnia 2025 roku, po odcinku tygodniowo, z finałem 4 lutego. Twórcy zaryzykowali mocniej niż wcześniej, bo zabrali bohaterów do New Vegas, a to dla fanów miejsce z własną mitologią i własnymi świętymi krowami. Wyszło, bo serial nadal opowiada swoje. Cudze są tylko dekoracje.
The Last of Us i kino, które już tam było
Zupełnie inny przypadek. Gra Naughty Dog z 2013 roku od pierwszej sceny zbudowana była z filmowego języka: kadrowanie, montaż, aktorstwo wyjęte z motion capture. Serial HBO nie mógł więc „ufilmować” gry, bo film już w niej siedział.
To, co dołożył, to czas. Odcinki oddane postaciom drugoplanowym, wątki rozpisane na pełną godzinę, przestrzeń na milczenie, na które gra nie mogła sobie pozwolić, bo musiała co chwilę dać graczowi coś do roboty. Najlepsze fragmenty serialu to te, których w oryginale nie ma. I chyba właśnie o to chodzi w adaptacji: coś się gubi, coś dochodzi, a wierność literze okazuje się najmniej ciekawym kryterium.
Literatura wie to od dawna. Kiedy oglądam kolejne sezony Reachera, nie sprawdzam, czy scena zgadza się z książką. Sprawdzam, czy postać ma ten sam ciężar. Z grami jest identycznie, tylko zajęło nam więcej czasu, żeby to przyznać.
Arcane, czyli droga okrężna
Najciekawsza jest trzecia ścieżka: adaptacja gry, która żadnej fabuły do adaptowania nie miała. League of Legends to zestaw postaci i notek z lore, bez opowieści w klasycznym sensie. Fortiche dostało materiał, z którym można było zrobić właściwie wszystko, i zrobiło serial, który ogląda się bez jednej minuty spędzonej w grze.
Podobnie zadziałał Cyberpunk: Edgerunners. Anime studia Trigger, osadzone w Night City, które przy okazji podniosło grę z kolan po katastrofalnej premierze. Dwa razy ta sama lekcja: im mniej materiału źródłowego trzeba uszanować, tym więcej zostaje miejsca na film.
Po seansie zostaje głód
Tu zaczyna się część, o której recenzenci piszą rzadko, a która dla wielu widzów jest najbardziej praktyczna. Dobra adaptacja działa w obie strony. Po finale Fallouta połowa widowni nagle chce zagrać w New Vegas. Po Edgerunners sprzedaż Cyberpunka skoczyła tak, że CD Projekt publicznie dziękował japońskiemu studiu.
Kłopot polega na tym, że te gry leżą rozrzucone po platformach. Klasyczne Fallouty siedzą w ekosystemie Bethesdy i Microsoftu, The Last of Us jest sony’owskie, League of Legends to PC. Widz, który chce po prostu sprawdzić źródło, trafia na mur ze sprzętu i abonamentu, którego nie ma.
Stąd bierze się cały rynek okołokonsolowy, o którym mało kto mówi wprost. Część graczy kupuje na giełdach w rodzaju Eldorado gotowe konto xbox z biblioteką albo z dostępem do oferty z innego regionu, zamiast kompletować wszystko od zera. Warto tylko wiedzieć, że regulamin Microsoftu nie przewiduje przenoszenia kont między użytkownikami, więc jest to droga na własne ryzyko. Alternatywa jest nudniejsza: abonament, wyprzedaże i cierpliwość.
Co dalej
Trzeci sezon Fallouta został potwierdzony, choć realny termin to najpewniej 2027 rok. W zapowiedziach krąży jeszcze kilkanaście tytułów i część z nich na pewno się wyłoży, bo tak to działa w każdym gatunku.
Zostaje pytanie, które wraca przy każdej premierze: czy trzeba było grać, żeby oglądać. Odpowiedź brzmi nie i to jest dokładnie ten moment, w którym adaptacja przestaje być fanserwisem. Reszta to miły dodatek dla tych, którzy rozpoznają melodię z menu głównego.