Krabat – Uczeń czarnoksiężnika, albo w oryginale znany jako Čarodějův učeň. Pełnometrażowy film animowany, koprodukcja czechosłowacko – wschodnioniemiecka. W 1978 roku film nakręcił Karel Zeman, animator, artysta, często nazywany czeskim Mélièsem.
Krabat – Uczeń czarnoksiężnika był jedną z jego ostatnich prac. W 1980 roku nakręcił jeszcze film Janek i Marzenka. Zmarł w 1989 roku w wieku 89 lat. Krabat nakręcony na podstawie powieści Otfrieda Preußlera jest tym przykładem filmowej animacji, baśnią grozy, która niejednokrotnie potrafi zaskoczyć swoim bezceremonialnym podejściem do przemocy. Oczywiście dzisiaj to tylko krótkie krwawe wtręty, ale wówczas, w 1978 roku, mogły wydać się ówczesnym młodym widzom co najmniej niepokojące.
Przede wszystkim jest to animacja, która nie próbuje uwodzić lekkością. Jest mroczna, surowa i konsekwentna w tonie.
Dorastanie w bólu i cierpieniu i bunt konieczny.
Fabuła filmu Krabat – Uczeń czarnoksiężnika jest prosta, ale gęsta od znaczeń. Krabat, ubogi chłopiec, trafia do młyna ukrytego w lesie. Młyn działa jak osobny świat, odcięty od reszty rzeczywistości. Jego właściciel, właśnie czarnoksiężnik (i mistrz w jednej osobie), przyjmuje chłopca na naukę, lecz szybko okazuje się, że to nie zwykłe rzemiosło. W młynie panują twarde reguły, a praca miesza się z czarną magią. Uczniowie żyją w rytmie narzuconym przez czarnoksiężnika. Każdy dzień jest powtórzeniem poprzedniego. Krabat uczy się zaklęć, ale uczy się też strachu. Z czasem odkrywa, że cena nauki jest wysoka. Czarnoksiężnik wymaga absolutnego posłuszeństwa, a jego moc opiera się na ofierze, którą co roku musi ponieść jeden z uczniów. Krabat zaczyna rozumieć, że młyn jest więzieniem. Jego jedyną szansą na wolność staje się miłość do dziewczyny z pobliskiej wioski. To uczucie daje mu siłę, by sprzeciwić się władcy tego poletka.
Krabat – Uczeń czarnoksiężnika to animacja pod wieloma względami niezwykła.
Ten młyn to przegrana sprawa dla chłopców – w nim łamana jest młodość, pękają życiorysy, chłopcy tracą życie. Wątek społeczny wydaje się istotny. Ubodzy młodzi bezdomni po latach tułaczki trafiają pod strzechę. Tam wprawdzie znajdują schronienie i strawę, ale za jaką cenę! To cena życia, Krabat przeciwstawi się wszystkim podłościom i stanie do nierównej walki.
Zeman korzysta z wyraźnych konturów, ograniczonej palety i płaskich planów, które tworzą wrażenie świata odciętego od jakkolwiek realistycznego. Ruch postaci jest oszczędny, czasem wręcz teatralny. To celowy zabieg. Czasem animacja jest tylko symboliczna, chłodna, ale jednocześnie ma w sobie ten gatunkowy ciężar – horror jest widoczny.
Interpretacji może być kilka. Z jednej strony mamy tu historię dojrzewania, ale też zniewolenia. Złowrogi mistrz karmi się młodością i strachem. Jest figurą władzy absolutnej. Trudno mu się przeciwstawić, ale można go oszukać. Zeman nie moralizuje. Pokazuje, że zło jest systemem, a dobro wymaga odwagi. Proste.
Czas trwania: 73 min
Gatunek: animacja, fantasy
Reżyseria: Karel Zeman
Scenariusz: Karel Zeman, Jirí Gold
Obsada: Luděk Munzar, Jaroslav Moučka
Muzyka: František Belfín
Zdjęcia: Zdenék Krupa, Bohuslav Pikhart