Pozytywka

Jeżeli jakaś część społeczeństwa czuje się za dobrze w swoim spokoju ducha, radzę sięgnąć po kino Costy-Gavrasa. To nie są łatwe filmy i na pewno nie jest to kino rozrywkowe. Pisząc kolokwialnie, Costa-Gavras ma gdzieś nastroje i spokój ducha. Jemu zawsze chodzi o dotarcie do prawdy, o wyprowadzenie tego ciosu, który powinieneś przyjąć w spokoju, rozetrzeć piekący policzek i podziękować.

Tak, Costa-Gavras przypomina o grzechach. Robił to przez całą karierę. Nigdy nie startował po to, żeby zawojować kasy kinowe. Raczej funkcjonował na obrzeżach takiego kina, chociaż był stałym bywalcem największych festiwali filmowych. Owszem, odbierał nagrody i wyróżnienia, mógł pochwalić się Oscarem za scenariusz do Zaginionego z 1982 roku. Mam jednak wrażenie, że misję Costa-Gavras miał inną niż spacerowanie po czerwonych dywanach. Rzeczywiście wyciągał brudy w swoich politycznych thrillerach. Raz za razem rzucał brudną ścierkę na biały mur historii.

Pamiętam zatem i te ciosy w Zaginionym, gdy Costa-Gavras opowiadał o puczu w Chile. Pamiętam też chyba jego najsłynniejsze Z, o zabójstwie profesora, który brał udział w demonstracji. W filmografii Costy-Gavrasa jest jeszcze wiele pozycji, które powinienem zobaczyć. Teraz przyszedł czas na Pozytywkę, film o zbrodniach na Węgrzech.

PozytywkaW Pozytywce najgroźniejsze okazują się pytania, których przez lata nikt nie chciał zadawać.

Oczywiście jest to temat dość uniwersalny, bo opowiada o kolaboracji części ludności danego kraju, o ludziach w mundurach, którzy dają przede wszystkim upust swoim sadystycznym skłonnościom. W tym przypadku wyjątkowo Costa-Gavras nie odpowiadał za scenariusz. Ten wyszedł spod pióra rodowitego Węgra, Joe Eszterhasa, którego nazwisko, choć już wtedy znane, wybrzmi znacznie donośniej kilka lat później za sprawą Nagiego instynktu. Ale właśnie Pozytywka jest prawdopodobnie najważniejszym scenariuszem Eszterhasa, przede wszystkim osobistym.

Historia dotyczy Mike’a Laszlo (Armin Mueller-Stahl), imigranta z Węgier. Ale przecież Mike jest już de facto Amerykaninem. Mieszka tu od 40 lat, przez 30 pracował w hucie, jest głęboko zakorzeniony w lokalnej społeczności. Ma wnuka, który jest mu szczerze oddany. Ma także dorosłe dzieci. Córka jest dobrze prosperującą prawniczką, syn wrócił już po kilku turach w Wietnamie i pracuje w tej samej hucie co ojciec. Amerykanie. Tacy już prawdziwi.

I przechodzimy do tego kluczowego pytania: co wiesz o swoich rodzicach? Pytanie to wybrzmiewa kilka razy w filmie i trudno przejść obok niego obojętnie. No bo czy wiesz, jakie twój ojciec ma pragnienia intymne? Co go podnieca? I tak dalej. Nie wiemy wszystkiego, są to przecież sprawy osobiste.

Prawda o wojnie bywa straszna, ale jeszcze straszniejsze bywa odkrycie, kto był jej częścią.

Te kwestie nie dotyczą może bezpośrednio Pozytywki, ale wiele mówią o istocie tego dzieła. Bo Mike Laszlo jest od 40 lat Amerykaninem, ale przed przyjazdem mieszkał na Węgrzech. Według oskarżeń należał do węgierskich szwadronów śmierci znanych jako Strzałokrzyżowcy albo Sekcja Specjalna. Mike nie chce o tym słyszeć. Twierdzi, że to nieprawda, że legitymacja została podrobiona, zdjęcie sfałszowane, a cała sprawa jest zemstą komunistycznego rządu.

Pozytywka

Cóż, został postawiony w stan oskarżenia. Proces się odbędzie, a bronić go będzie córka, przekonana o niewinności ojca. W końcu zna go od zawsze, czyli od momentu, gdy mieszkał już w Ameryce. Zresztą ona także urodziła się właśnie tutaj.

Mocny, przygnębiający film z bardzo dobrą rolą Jessiki Lange jako obrończyni. To obraz bardzo bolesny, a na pewno wyjątkowo bolesny dla Joe Eszterhasa, który napisał scenariusz nie tylko po to, by stworzyć angażującą historię, ale również po to, by uporać się z własną traumą. W wieku 45 lat odkrył bowiem, że jego ojciec należał do Strzałokrzyżowców.

A co robili członkowie Sekcji Specjalnej z ludnością żydowską czy Romami, chociażby w Budapeszcie? To już jest trudne do opisania, usłyszcie o tym w Pozytywce. Piekło.

Patryk Karwowski

Czas trwania: 124 min
Gatunek: dramat
Reżyseria: Costa-Gavras
Scenariusz: Joe Eszterhas
Obsada: Jessica Lange, Armin Mueller-Stahl, Frederic Forrest, Lukas Haas
Zdjęcia: Patrick Blossier
Muzyka: Philippe Sarde